biografie ◄   boeken ◄   filographie ◄   scŤnes ◄   lezingen ◄   pers ◄  

 

 



Overheidsbesparingen zijn vermijdbaar
Bezuinigingswoede

De Nederlandse politiek is in de ban van bezuinigingen. Alle politieke partijen bieden mee met bezuinigingsvoorstellen. Maar moet er wel ingeleverd worden? En hoe is het gat van meer dan honderd miljard euro in de overheidsbegroting ontstaan?

In oktober 2008 stortten wereldwijd de financiŽle markten ineen. De aandelenkoersen daalden binnen ťťn jaar gemiddeld met 50%, veel burgers konden hun torenhoge hypotheeklasten niet meer opbrengen, de productie viel sterk terug, de werkeloosheid groeide snel en grote banken gingen failliet of dreigden om te vallen. Volgens politici, bankiers en Ďdeskundigení waren duizenden miljarden euroís aan spaargeld verdampt.

liberalisering
Sinds de jaren 80 van de vorige eeuw zijn de financiŽle markten geli-beraliseerd. Overheidsbemoeienis werd teruggedrongen, het toezicht versoepeld en op de beurzen werden allerlei nieuwe financiŽle pro-ducten geÔntroduceerd.
Sinds de liberalisering hoeven banken nog maar een klein percentage aan eigen vermogen te hebben. Zo had ING in 2000 een balanstotaal van 650 miljard euro. In 2008 was dit verdubbeld maar haar eigen vermogen bleef gelijk.
De financiŽle wereld werd toegestaan te handelen in een groot scala aan financiŽle producten, derivaten, waaronder perpetuals. Dit zijn obligaties met een eindeloze looptijd die niet hoeven te worden afgelost. De lener (bank of verzekeraar) betaalt hierop slechts de rente. Pensioenfondsen hebben honderden miljarden gestoken in perpetuals. Door het inzakken van de aandelenkoersen verloren zij een groot deel van hun vermogen.
Andere nieuwkomers sinds de liberalisering zijn de durfkapitalisten (hedgefondsen). Deze financieringsmaatschappijen kopen met ge-leend geld grote firmaís op. Zij splitsen de opgekochte bedrijven op en verkopen de gezonde delen met winst. De overgebleven stukken worden met schulden behangen en bezwijken meestal daaraan. Op deze manier zijn wereldwijd veel gezonde industrieŽn te gronde gericht.

verdampt geld
Sinds de deregulering van de financiŽle markten heeft de financiŽle wereld duizenden miljarden euroís in dubieuze projecten en Ďdienstení gestopt. Banken verhandelden vergiftigde (waardeloze)pakketten aandelen onder elkaar en aan burgers. Consumenten werden met hun spaargeld naar de beurzen gelokt. Hun werden verzekeringen verkocht die later meer bleken te kosten dan ze opbrachten, et cetera. De hoogte van de bonussen van de bankiers en verzekeraars groeide met het aantal en risico van de door hun verkochte producten.
Zijn de duizenden miljarden dollars en euroís aan spaargeld die burgers hebben belegd, verdampt, zoals bankiers, deskundigen en politici beweren? Aandelen vertegenwoordigen net als andere pro-ducten een waarde. Hun waarde hangt samen met de waarde van het bedrijf dat het aandeel uitgeeft. Het geld dat de belegger in aandelen investeert, komt bij koop in handen van de aandelenuitgever (beursgenoteerde bedrijven, banken en verzekeraars).
De grootaandeelhouders van banken en andere beursgenoteerde bedrijven hebben met boekhoudkundige trucs, door massaal opkopen van aandelen en dergelijke, koersen van aandelen kunstmatig omhooggestuwd en daarmee andere beleggers gelokt. Vervolgens hebben de grootaandeelhouders hun nog tegen lagere prijzen gekochte aandelen massaal verkocht op het moment dat deze veel geld opleverden. Zij ontvingen hiervoor reŽle en geen virtuele miljar-den. Met haar bedrijf Worldonline heeft Nina Brink zich op deze manier 3 miljard euro toegeŽigend van andere beleggers.
De later ingestapte kleine aandeelhouders bleven met waardeloze aan-delen achter. De werkelijke waarde van de bedrijven waarin zij hadden geÔnvesteerd, bleek veel lager dan was voorgespiegeld. In december 2007 was de waarde van de wereldwijd verhandelde financiŽle producten 560.000 miljard dollars, 12 keer de omvang van de wereldeconomie.
Grootaandeelhouders hebben via de banken en verzekeringsmaat-schappijen duizenden miljarden onttrokken aan kleine beleggers, die voor hun spaargeld hebben gewerkt of anderen hebben laten werken. Deze duizenden miljarden zijn op de rekeningen van deze vermo-gende aandeelhouders terechtgekomen. Zij hebben hiermee vliegtui-gen, schepen, grondstukken en bergen gekocht, steden met luxe appartementen laten bouwen, eilanden laten opspuiten (voor de kust van Dubai), et cetera. Dit door de bevolking wereldwijd door arbeid opgebrachte geld is nauwelijks terechtgekomen in de productieve sector.  

overheidssteun
Na het inzakken van de beurzen gaven de Amerikaanse en Europese overheden vrijwel direct honderden miljarden euroís belastinggeld aan verschillende banken en verzekeraars. De Europese Centrale Bank (ECB) steunde de financiŽle instellingen met 500 miljard, de Ne-derlandse overheid gaf 100 miljard en staat voor 200 miljard euro garant voor besmette leningen die door banken zijn opgekocht. Deze steungelden zouden volgens toenmalig minister van FinanciŽn, Wouter Bos, met rente ruimschoots terugvloeien in de staatskas.
Verder kunnen de banken bij de Nederlandse Bank (DNB) sinds oktober 2008 bijna gratis door burgers opgebracht belastinggeld lenen. De banken lenen dit geld aan diezelfde burgers uit tegen hoge rentes.
De financiŽle crisis is veroorzaakt door grote aandeelhouders van banken, verzekeringsmaatschappijen, hedgefondsen en door ban-kiers. Zij hebben tegen hoge prijzen ongedekte aandelen en andere financiŽle producten verkocht en de huizenprijzen opgedreven. Dit werd mogelijk gemaakt door de politiek die de wetten versoepelde. De gewone burgers betalen hiervoor op verschillende manieren de rekening: zij zijn hun spaargeld en een groot deel van hun pen-sioengelden kwijt; door hun opgebrachte belastinggelden zijn als steun voor de grootaandeelhouders doorgesluisd naar banken en verze-keraars; de lonen worden gematigd;  en het gat van meer dan 100 miljard van de Nederlandse staatskas moet gedicht worden door bezuinigingen op de overheidsuitgaven. ďIedereen moet zijn steentje bijdragenĒ, gezamenlijk de schouders eronderĒ, aldus enkele minis-ters.

bezuinigingen
Sinds de jaren tachtig is de overheid fors afgeslankt. Nationale en seminationale bedrijven zoals PTT, KLM, Hoogovens en DSM, openbaar vervoer, ziekenfondsen en andere gezondheidszorgvoor-zieningen werden geprivatiseerd. Tal van sociale voorzieningen wer-den sterk in omvang beperkt, zoals de toenmalige arbeidsonge-schiktheidswet en ziektewet. Met de nieuwe bezuinigingsgolf wordt wat van de verzorgingsstaat overgebleven is verder afgebouwd: de AOW-leeftijd wordt verhoogd, het ontslagrecht ingeperkt, de duur van de werkloosheidsuitkering verkort et cetera.
De financiŽle crisis wordt aangegrepen om sociale voorzieningen af te bouwen en de gezondheidszorg verder te privatiseren. In binnen- en buitenland heeft deze privatisering alleen maar kostenverhogend gewerkt. Er gaan door privatisering immers groepen aandeelhouders financieel profiteren van de zorg, zij moeten betaald worden uit de verzekeringsgelden en overheidsbijdragen. Waar een geprivatiseerde gezondheidszorg toe leidt hebben de VS laten zien: hoge kosten, grote groepen onverzekerden, private verzekeringsmaatschappijen die weigeren patiŽnten op te nemen en kosten te vergoeden.
Zolang de landen via wetgeving de financiŽle wereld niet onder controle brengen, zal het financieel uitkleden van burgers doorgaan. Overheidsbezuinigingen versnellen dit proces en zorgen voor een nog slechter opgeleide bevolking, meer werklozen, verarming van de gepensioneerden, toenemende criminaliteit, meer zieken en rechte-loze werknemers en een snelle groei van het vermogen van een kleine elite.
De bezuinigingen zullen net als voorgaande jaren de laagste inko-mensgroepen het hardste treffen. Van de veroorzakers van de crisis is nog niemand ter verantwoording geroepen of aangeklaagd. Waarom halen de overheden de vele miljarden niet weg waar ze terecht-gekomen zijn, bij de aanstichters van de crisis?


Gepubliceerd in april 2010
Cartoonist: Gabor Lodi

 

 

terug naar boven