biografie ◄   boeken ◄   filographie ◄   scŤnes ◄   lezingen ◄   pers ◄  

 



 

Waar is het geld gebleven?
Paniek op de financiŽle markten

De wereldeconomie wordt geplaagd door een omvangrijke financiŽle crisis. De ene grote bank na de andere valt om en aandelenkoersen dalen dramatisch. Wat zijn de oorzaken, wie zijn de schuldigen en wat staat ons te wachten?

Het Amerikaanse en Europese bankwezen stond bekend als solide. Dat is verleden tijd. In september zijn binnen ťťn week vijf grote banken in de VS en in Engeland failliet gegaan. In BelgiŽ viel Fortis bijna om en ook andere geÔndustrialiseerde landen bleven niet ge-spaard. De aandelenkoersen van de meeste beursgenoteerde be-drijven zijn sinds september wereldwijd enorm gedaald. Op maandag 29 september meldde de Amerikaanse beurs op Wall Street een verlies van 1200 miljard dollar: beleggers verloren op ťťn dag dit bedrag aan beleggingen en voor het Amerikaanse bedrijfsleven was dit geld niet meer beschikbaar als investeringskapitaal.

huizencrisis
In de VS zijn jarenlang zogenaamde worghypotheken tegen variabele rentes verstrekt aan huizenkopers, zonder hun kredietwaardigheid te controleren. Zelfs daklozen kregen leningen voor een woning. Op deze manier zorgden bankiers voor een sterke stijging van de huizenprijzen. Konden de maandlasten niet worden opgebracht dan werden deze bij het totale schuldbedrag bijgeschreven. Zolang de rente laag was, vormde afbetaling voor de meeste kopers geen probleem, maar toen deze begon te stijgen, konden velen hun maandelijkse hypotheeklasten niet meer opbrengen. Sinds 2007 hebben hierdoor in de VS 700.000 mensen gedwongen hun huizen moeten verlaten.
De louche hypotheken werden samen met gezonde hypotheken door Amerikaanse banken mooi Ďverpaktí en doorverkocht aan banken over de hele wereld. De financiŽle tussenhandelaren werden beloond met forse bonussen. Deze praktijk zou volgens economen en politici de oorzaak zijn van de huidige financiŽle crisis in het bankwezen. Maar is de groep Amerikanen die haar hypotheeklasten niet meer kan opbrengen, verantwoordelijk te stellen voor de wereldwijde financiŽle crisis?

liberalisering
Enige jaren geleden kondigde de grote beursspeculant George Soros zijn vertrek uit de beurshandel aan, omdat beleggen te riskant was geworden. Hij vergeleek de beurs met een zeepbel die elk moment uiteen kon spatten. Voor deze beursontwikkeling zijn verschillende oorzaken aan te wijzen. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn de financiŽle markten wereldwijd geliberaliseerd. De overheidsbe-moeienis werd teruggedrongen, het toezicht versoepeld en op de beurzen mochten allerlei nieuwe financiŽle producten verhandeld gaan worden. Met opties kan bijvoorbeeld gespeculeerd worden dat aan-delen op een bepaald tijdstip zullen dalen of juist stijgen. Ook wordt niet meer gecontroleerd hoeveel van het bedrag dat een onderneming via aandelen binnenkrijgt daadwerkelijk in dit bedrijf wordt geÔnves-teerd. De verkoop van grote aandelenpakketten met voorkennis wordt niet of nauwelijks bestraft. Managers en bestuurders van bedrijven ontvangen torenhoge bonussen et cetera.
Sinds de liberalisering van de economie worden zogenoemde durf-kapitalisten op de markt toegestaan. Zij kopen vaak met geleend geld bedrijven, splitsen deze op, doen onrendabele onderdelen van de hand en overladen de overgebleven winstgevende delen met hoge schulden. Met de leningen die de banken hiervoor verschaffen, worden nieuwe bedrijven gekocht waarmee hetzelfde gebeurt. Het gaat de durfkapitalisten niet om de productiviteit van een bedrijf maar om de zo hoog mogelijke verkoopwaarde van zijn onderdelen op korte termijn, om daarmee meer geld te maken. Op deze manier zijn veel goed-lopende bedrijven en hele regioís van hun bestaansrecht beroofd en varen banken wel bij het verstrekken van grote leningen.
De enorme schuldenlast van de VS van 10.000 miljard dollar en de uitgaven voor de Irak en Afghanistan oorlog - 3.300 miljard exclusief de Ďopbouwprojectení - zijn andere factoren in de destabilisering van de financiŽle markt en daarmee van de hele economie.

Fortisfiasco
De verkoop van ABN/Amro is een goed voorbeeld van de tegen-woordig toegestane financiŽle manipulaties. Maandenlang gonsde het vorig jaar in de media van de overnamegeluiden en speculaties over mogelijke kopers en verkoopprijzen van deze bank. Beleggers stroomden toe en de waarde van het aandeel ABN/Amro steeg. Uiteindelijk kochten drie banken, waaronder Fortis, ABN/Amro voor de megaprijs van 72 miljard euro. Bestuurders en management werden beloond met hoge bonussen. Een jaar later kreeg de bevolking te horen dat de Belgische en Nederlandse overheid Fortis te hulp moesten schieten om haar van de ondergang te redden. Minister van FinanciŽn Wouter Bos betaalde voor de hele Fortis/ ABNAmro-operatie 16,8 miljard euro, in ruil voor wat hij nationalisatie van de bank noemde. Daarna werd bijna een week lang de handel in Fortis/ABN Amro aandelen stilgelegd uit angst voor verdere waardedaling en faillissement.
Waarom stond Fortis er een jaar na de mega-aankoop zo slecht voor? Waarom werd deze failliete bank voor zoín groot bedrag over-genomen, waar komt dit geld vandaan en aan wie is het betaald? En waarom is deze bank niet volledig genationaliseerd? Op de vraag aan een van de toezichthouders, minister van FinanciŽn Bos, hoe het met Fortis zover heeft kunnen komen, antwoordde hij dat alles zo in-gewikkeld is geworden dat het niet meer te begrijpen is!

lege zakken
Nina Brinks Worldonline staat model voor wat met Fortis en andere grote banken werkelijk gebeurd is. Brink kocht begin jaren negentig een groot aandelenpakket van dit door haar opgerichte bedrijf en wist met geraffineerde reclamecampagnes veel beleggers te trekken. Hierdoor schoot de aandelenkoers omhoog. Terwijl gelijktijdig nog meer aandeelhouders werden gelokt, dumpte Nina Brink als eerste haar volledige aandelenpakket tegen een inmiddels opgestuwde prijs. Hierdoor kelderden de koersen en bleven de kleine beleggers zitten met waardeloos geworden aandelen. Nina Brink had zich op deze manier het kapitaal (3 miljard euro) toegeŽigend van de andere beleggers. Niet veel later werd zij uitgeroepen tot zakenvrouw van het jaar.
Vůůr de huidige financiŽle crisis waren spaarders en kleine beleggers wereldwijd in de veronderstelling dat het spaargeld waarvoor zij gewerkt hadden, als oudedagsvoorziening veilig was op spaarre-keningen en in aandelen. Spaarders werden naar de beurzen gedreven omdat de spaarrente lager lag dan de reŽle inflatie. Nu zij hun aandelen proberen te verzilveren, blijken deze net als indertijd bij World Online, niets meer waard te zijn.

verdampt geld
Waar is het geld dat burgers wereldwijd hebben belegd gebleven? Volgens deskundigen, politici en de media is dit geld verdampt, verdwenen. Hoe is dit mogelijk? Aandelen vertegenwoordigen net als andere producten een waarde en dit geld komt in handen van de aandelenverkoper. Net zoals grootaandeelhouder Nina Brink reŽel en geen verdampt geld overhield aan de verkoop van haar aande-lenpakket, hebben ook de grootaandeelhouders van banken en andere beursgenoteerde bedrijven reŽle en geen virtuele miljarden ontvangen toen zij hun tegen lagere prijzen gekochte aandelen verkochten op het moment dat deze veel geld opleverden. Beurs-speculanten Ďverdienení zo enorme bedragen. …ťn van hen ontving in 2007 bijvoorbeeld 700 miljoen dollar, reŽel geld waarvoor gemiddeld 70 miljoen uren menselijke arbeid is verricht.
In 2006 Ďverdiendení durfkapitalisten 350 miljard dollar en de totale waarde van derivaten zoals ruilcontracten en opties, bedraagt nu het onvoorstelbare bedrag van 369.000 miljard dollar. Dit bedrag ver-tegenwoordigt 4 jaar werk van de totale wereldbevolking. Grote beleggers hebben, net als Nina Brink, de gelden en daarmee het werk van kleinere beleggers en spaarders weggenomen en laten deze door het dumpen van hun eigen aandelenpakketten achter met bijna waardeloos geworden aandelen en lege kassen.
Over schuldigen wordt nauwelijks gesproken. Gewezen wordt naar de consument die zijn vertrouwen in de economie heeft verloren en daardoor niets meer koopt. Maar hoe kan de consument spullen kopen als zijn geld steeds minder waard wordt of grotendeels is verdwenen? En waarom worden de miljarden euroís en dollars niet teruggehaald van diegenen die ze, door kunstgrepen, nu in hun bezit hebben? De verantwoordelijken - grote aandeelhouders, bankiers, managers, bestuurders, commissarissen, toezichthouders en politici -  gaan vrijuit  terwijl ze zich honderden miljarden aan geld (arbeid) hebben toegeŽigend.

maatregelen
Sinds begin dit jaar hebben Centrale Banken over de hele wereld honderden miljarden euroís en dollars in commerciŽle banken Ďge-pomptí om hun dreigende faillissement te voorkomen. De Neder-landse overheid haastte zich om Fortis te redden en kwam kort daarna met een noodfonds van 20 miljard euro voor noodlijdende banken en een garantstelling van 200 miljard voor leningen van banken onderling. Waar halen de Centrale Banken en de Nederlandse overheid dit geld vandaan en aan wie wordt het betaald? Draait de geldpers extra uren? Volgens Wouter Bos leent de staat dit bedrag tegen een schappelijke rente op de Ďkapitaalmarktí. Bedoelt hij hiermee de banken die nu staatssteun krijgen, of de pensioenfondsen? Moeten we ons zorgen maken dat straks ook de pensioenfondsen lege zakken blijken te zijn? De noodfondsen en overheidsaandelen in banken en verzekeringen worden gecontroleerd door dezelfde toezichthouders die hebben toegestaan dat honderden miljarden van kleine spaarders en beleg-gers naar de rijken zijn verschoven.
Als wetgeving en toezicht op de financiŽle en andere economische markten niet wordt verscherpt en overheden blijven doorgaan met het gebruiken van gemeenschapsgelden voor financiŽle steun aan banken en andere grote bedrijven, zal deze economische crisis de hele wereldbevolking verder meeslepen in haar vaart, met nog grotere prijsstijgingen, fabriekssluitingen, massawerkloosheid en hongersno-den als gevolg. Waar blijft de linkse politiek?


Gepubliceerd in november 2008
Cartoonist: Gabor Lodi

 


terug naar boven